لیست بیماریهای خود ایمنی شامل گروهی از بیماریهاست که در آنها سیستم ایمنی بهاشتباه به سلولها و بافتهای سالم بدن واکنش نشان میدهد. این بیماریها ممکن است غده تیروئید، مفاصل، پوست، دستگاه گوارش، کبد، خون یا سیستم عصبی را درگیر کنند. برخی از آنها بیشتر روی یک اندام اثر میگذارند، در حالی که گروهی دیگر میتوانند چندین بخش بدن را تحت تأثیر قرار دهند.
علائم بیماریهای خودایمنی با توجه به نوع بیماری متفاوت است؛ برای مثال، بعضی افراد دچار خستگی و درد مفاصل میشوند و برخی دیگر تغییرات پوستی، مشکلات گوارشی یا اختلال در عملکرد غدد را تجربه میکنند. در ادامه، با بیماریهای خودایمنی شناختهشده، علائم احتمالی و روشهای تشخیص آنها آشنا میشوید.
بیماری خود ایمنی چیست؟
سیستم ایمنی از بدن در برابر عوامل بیماریزا مانند ویروسها و باکتریها محافظت میکند. در بیماریهای خودایمنی، این سیستم در تشخیص سلولهای خودی دچار اختلال میشود و به بخشهایی از بدن حمله میکند. این واکنش میتواند باعث التهاب و در برخی موارد آسیب به بافتها یا اندامها شود.
بعضی بیماریهای خودایمنی دورههای تشدید و بهبود دارند؛ یعنی ممکن است علائم در یک دوره شدیدتر و در دورهای دیگر خفیفتر شوند. علت دقیق بسیاری از این بیماریها مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی، محیطی و اختلال در تنظیم سیستم ایمنی میتوانند در بروز آنها نقش داشته باشند.
لیست بیماریهای خود ایمنی بر اساس اندام درگیر
بیماریهای خودایمنی را میتوان بر اساس بخشی از بدن که بیشتر تحت تأثیر قرار میگیرد دستهبندی کرد. این دستهبندی به شناخت بهتر بیماریها کمک میکند؛ با این حال، بعضی از آنها ممکن است چند اندام را همزمان درگیر کنند.
۱. بیماریهای خود ایمنی تیروئید
غده تیروئید هورمونهایی تولید میکند که در تنظیم سوختوساز بدن نقش دارند. برخی بیماریهای خودایمنی عملکرد این غده را مختل میکنند.
- بیماری هاشیموتو: واکنش سیستم ایمنی به غده تیروئید میتواند باعث کمکاری تیروئید شود. خستگی، احساس سرما، یبوست و افزایش وزن از علائم احتمالی هستند.
- بیماری گریوز: معمولاً باعث پرکاری تیروئید میشود. تپش قلب، لرزش دست، کاهش وزن ناخواسته و عدم تحمل گرما ممکن است دیده شوند.
۲. بیماریهای خود ایمنی مفاصل و بافت همبند
این گروه میتواند مفاصل، پوست و بافتهای نگهدارنده بدن را درگیر کند.
- آرتریت روماتوئید: بیماری التهابی مزمنی که معمولاً مفاصل را درگیر میکند و ممکن است باعث درد، تورم و خشکی صبحگاهی شود.
- لوپوس اریتماتوز سیستمیک: میتواند پوست، مفاصل، کلیهها، سلولهای خونی و دیگر اندامها را تحت تأثیر قرار دهد.
- اسکلرودرمی: ممکن است باعث سفت و ضخیم شدن پوست شود و در بعضی افراد اندامهای داخلی را نیز درگیر کند.
- سندرم شوگرن: بیشتر با خشکی چشم و دهان شناخته میشود و گاهی بخشهای دیگر بدن را هم تحت تأثیر قرار میدهد.
- میوزیتهای خودایمنی: گروهی از بیماریها هستند که میتوانند باعث التهاب و ضعف عضلات شوند.
۳. بیماریهای خود ایمنی و التهابی دستگاه گوارش
برخی بیماریهای مرتبط با اختلال عملکرد سیستم ایمنی، روده و دیگر بخشهای دستگاه گوارش را درگیر میکنند.
- بیماری سلیاک: واکنش ایمنی به گلوتن باعث آسیب به پوشش داخلی روده باریک میشود. نفخ، اسهال، کمخونی و کاهش وزن از علائم احتمالی هستند.
- بیماری کرون: نوعی بیماری التهابی مزمن روده است که میتواند باعث درد شکم، اسهال و کاهش وزن شود.
- کولیت اولسراتیو: بیماری التهابی مزمن روده بزرگ است که ممکن است با اسهال خونی و درد شکم همراه باشد.
نکته: بیماری کرون و کولیت اولسراتیو در گروه بیماریهای التهابی روده قرار میگیرند و نباید همه بیماریهای این گروه را بهطور قطعی بیماری خودایمنی کلاسیک دانست.
۴. بیماریهای خود ایمنی پوست
برخی بیماریهای مرتبط با سیستم ایمنی باعث تغییرات قابل مشاهده در پوست میشوند.
- پسوریازیس: بیماری التهابی مزمنی است که ممکن است لکههای قرمز و پوستهدار روی پوست ایجاد کند. در برخی افراد، مفاصل نیز درگیر میشوند.
- ویتیلیگو یا پیسی: در این بیماری، سلولهای تولیدکننده رنگدانه پوست آسیب میبینند و لکههای روشن ایجاد میشوند.
- پمفیگوس: گروهی از بیماریهای نادر است که میتواند باعث ایجاد تاول در پوست یا غشاهای مخاطی شود.
هر تغییر پوستی به معنای ابتلا به بیماری خودایمنی نیست؛ تشخیص به بررسی پزشک و گاهی آزمایشهای تکمیلی نیاز دارد.
۵. بیماریهای خود ایمنی سیستم عصبی
این بیماریها میتوانند مغز، نخاع، اعصاب یا ارتباط میان عصب و عضله را تحت تأثیر قرار دهند.
- مولتیپل اسکلروزیس یا اماس (MS): بیماریای که در آن سیستم ایمنی به پوشش محافظ رشتههای عصبی در مغز و نخاع آسیب میرساند. اختلال بینایی، بیحسی، ضعف و مشکلات تعادل از علائم احتمالی هستند.
- میاستنی گراویس: ارتباط میان عصب و عضله را مختل میکند و ممکن است باعث ضعف عضلات، افتادگی پلک یا دشواری در بلع شود.
- سندرم گیلنباره: اختلالی نادر با منشأ ایمنی است که میتواند باعث ضعف پیشرونده عضلات شود و نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
۶. بیماریهای خود ایمنی خون
در بعضی بیماریها، سیستم ایمنی به سلولهای خونی یا اجزای مرتبط با آنها حمله میکند.
- کمخونی همولیتیک خودایمنی: تخریب گلبولهای قرمز ممکن است باعث خستگی، رنگپریدگی، زردی یا تنگی نفس شود.
- پورپورای ترومبوسیتوپنیک ایمنی (ITP): با کاهش پلاکتها همراه است و میتواند کبودی آسان، لکههای قرمز ریز یا خونریزی ایجاد کند.
- کمخونی پرنیشیوز: در برخی موارد، واکنش خودایمنی به جذب ویتامین B12 آسیب میزند و باعث کمخونی میشود.
۷. بیماریهای خود ایمنی کبد و مجاری صفراوی
این گروه میتواند باعث التهاب یا آسیب تدریجی کبد و مجاری صفراوی شود.
- هپاتیت خودایمنی: سیستم ایمنی به سلولهای کبد حمله میکند. خستگی، ناراحتی شکم و زردی از علائم احتمالی هستند؛ با این حال، بیماری ممکن است در ابتدا بدون علامت باشد.
- کلانژیت صفراوی اولیه: بیماری مزمنی است که مجاری صفراوی کوچک داخل کبد را درگیر میکند و ممکن است باعث خستگی، خارش و آسیب کبدی شود.
۸. بیماریهای خود ایمنی غدد و متابولیسم
- دیابت نوع یک: سیستم ایمنی سلولهای تولیدکننده انسولین در لوزالمعده را تخریب میکند. تشنگی زیاد، تکرر ادرار، کاهش وزن ناخواسته و خستگی از علائم احتمالی هستند.
- بیماری آدیسون: در بسیاری از موارد به دلیل تخریب خودایمنی غدد فوقکلیوی ایجاد میشود و ممکن است باعث ضعف، کاهش وزن و افت فشار خون شود.
دیابت نوع یک با دیابت نوع دو تفاوت دارد و علت و درمان آنها یکسان نیست.
علائم مشترک بیماریهای خود ایمنی چیست؟
علائم به نوع بیماری و اندام درگیر بستگی دارند. با این حال، برخی نشانهها در چندین بیماری خودایمنی دیده میشوند:
- خستگی مداوم یا غیرمعمول
- درد، تورم یا خشکی مفاصل
- تب خفیف یا دورهای بدون علت مشخص
- بثورات پوستی یا تغییرات غیرعادی پوست
- ضعف عضلانی
- تغییر وزن بدون دلیل روشن
- مشکلات گوارشی طولانیمدت
- خشکی چشم و دهان
- بیحسی، گزگز یا اختلال بینایی در برخی بیماریها
این نشانهها اختصاصی نیستند و در بیماریهای دیگری هم دیده میشوند. وجود یک یا چند علامت بهتنهایی برای تشخیص بیماری خودایمنی کافی نیست.
علائم بیماری خود ایمنی در زنان
بسیاری از بیماریهای خودایمنی در زنان شایعتر هستند، اما علائم به نوع بیماری بستگی دارد. خستگی مداوم، درد مفاصل، تغییرات پوستی، ریزش مو و خشکی چشم یا دهان ممکن است در برخی بیماریها دیده شوند.
تغییرات هورمونی و دوران بارداری نیز میتوانند بر روند بعضی بیماریهای خودایمنی تأثیر بگذارند. با این حال، نمیتوان تنها بر اساس جنسیت یا یک علامت خاص به ابتلا پی برد.
اگر علائم ادامهدار هستند یا بر زندگی روزمره تأثیر میگذارند، پزشک میتواند با توجه به شرایط شما بررسیهای مناسب را پیشنهاد کند.
چرا بیماری خود ایمنی ایجاد میشود؟
برای بسیاری از بیماریهای خودایمنی علت واحدی شناخته نشده است. ترکیبی از عوامل ممکن است در بروز آنها نقش داشته باشد:
- ژنتیک: برخی ویژگیهای ژنتیکی احتمال ابتلا را افزایش میدهند، اما سابقه خانوادگی به معنای ابتلای قطعی نیست.
- عوامل محیطی: بعضی عفونتها یا مواجهههای محیطی ممکن است در افراد مستعد نقش داشته باشند.
- هورمونها: تفاوتهای هورمونی میتوانند بر احتمال ابتلا یا روند برخی بیماریها تأثیر بگذارند.
- اختلال در تنظیم سیستم ایمنی: در این شرایط، سیستم ایمنی بهدرستی میان سلولهای خودی و عوامل بیگانه تمایز نمیگذارد.
در بسیاری از موارد، علت دقیق شروع بیماری مشخص نمیشود. بنابراین نباید ابتلا را بهطور قطعی به استرس، رژیم غذایی یا یک رفتار خاص نسبت داد.
بیماریهای خود ایمنی چگونه تشخیص داده میشوند؟
آزمایش واحدی وجود ندارد که همه بیماریهای خودایمنی را تشخیص دهد. پزشک ابتدا درباره علائم، مدت شروع آنها، سابقه خانوادگی و بیماریهای قبلی سؤال میکند و سپس معاینه انجام میدهد.
بر اساس بیماری احتمالی، ممکن است آزمایشهای زیر درخواست شوند:
- شمارش کامل سلولهای خون
- بررسی شاخصهای التهاب مانند ESR و CRP
- آزمایش آنتیبادیهای اختصاصی
- بررسی عملکرد تیروئید، کبد یا کلیه
- آزمایش ادرار
- تصویربرداری یا نمونهبرداری در شرایط خاص
برای مثال، آزمایش ANA در بررسی برخی بیماریهای بافت همبند کاربرد دارد؛ اما مثبت شدن آن بهتنهایی اثباتکننده بیماری خودایمنی نیست. نتیجه آزمایش باید همراه با علائم، معاینه و سایر یافتهها تفسیر شود.
آیا بیماریهای خود ایمنی درمان دارند؟
درمان به نوع بیماری، شدت آن و اندامهای درگیر بستگی دارد. برای بسیاری از بیماریهای خودایمنی درمان قطعی در دسترس نیست، اما درمان مناسب میتواند علائم را کنترل کند، التهاب را کاهش دهد و از آسیب بیشتر به اندامها جلوگیری کند.
روشهای درمانی ممکن است شامل داروهای ضدالتهاب، کورتیکواستروئیدها در شرایط مشخص، داروهای تعدیلکننده یا سرکوبکننده سیستم ایمنی، درمانهای زیستی و درمان جایگزینی هورمون باشند. انتخاب روش درمان باید بر اساس تشخیص و شرایط هر فرد انجام شود.
هیچ دارویی برای تمام بیماریهای خودایمنی مناسب نیست. داروها، بهویژه کورتون و داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی، نباید خودسرانه شروع یا قطع شوند.
چه زمانی برای علائم احتمالی بیماری خود ایمنی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر خستگی، درد مفاصل، تغییرات پوستی یا مشکلات گوارشی طولانی شدهاند یا مرتب تکرار میشوند، برای بررسی علت آنها به پزشک مراجعه کنید. بر اساس علائم، ممکن است ارزیابی توسط پزشک عمومی یا متخصص مربوط به اندام درگیر لازم باشد.
اگر برای بررسی اولیه علائم خود به راهنمایی پزشکی نیاز دارید، میتوانید از خدمات ویزیت پزشکی آنلاین دکتیران استفاده کنید. پزشک میتواند با بررسی شرح حال و علائم، درباره اقدامات بعدی راهنماییتان کند. البته در صورت بروز علائم شدید یا ناگهانی، مانند دشواری تنفس یا بلع، ضعف سریع و پیشرونده یا اختلال ناگهانی بینایی، باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید و منتظر مشاوره آنلاین نمانید.
سؤالات متداول درباره بیماریهای خود ایمنی
شایعترین بیماریهای خود ایمنی کداماند؟
از بیماریهای شناختهشده میتوان به هاشیموتو، گریوز، آرتریت روماتوئید، پسوریازیس، سلیاک، دیابت نوع یک و لوپوس اشاره کرد. میزان شیوع آنها در جمعیتهای مختلف متفاوت است.
آیا بیماریهای خود ایمنی مسری هستند؟
خیر. بیماریهای خودایمنی از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشوند. نقش احتمالی بعضی عفونتها در شروع بیماری در افراد مستعد، به معنای مسری بودن خود بیماری نیست.
آیا بیماری خود ایمنی ارثی است؟
برخی عوامل ژنتیکی خطر ابتلا را افزایش میدهند، اما داشتن سابقه خانوادگی به معنی ابتلای قطعی نیست. در بیشتر موارد، عوامل متعددی در بروز بیماری نقش دارند.
آیا همه بیماریهای خود ایمنی خطرناک هستند؟
خیر. شدت بیماریها متفاوت است. بعضی با درمان و پیگیری منظم بهخوبی کنترل میشوند، در حالی که برخی دیگر ممکن است اندامهای حیاتی را درگیر کنند. میزان خطر به نوع بیماری، شدت درگیری و پاسخ به درمان بستگی دارد.
آیا آزمایش خون همه بیماریهای خود ایمنی را تشخیص میدهد؟
خیر. آزمایشهای موردنیاز به بیماری احتمالی بستگی دارند و نتیجه آنها باید در کنار علائم، معاینه و گاهی تصویربرداری یا نمونهبرداری تفسیر شود.
جمعبندی
لیست بیماریهای خود ایمنی شامل گروه متنوعی از بیماریهاست که میتوانند تیروئید، مفاصل، پوست، دستگاه گوارش، خون، کبد یا سیستم عصبی را درگیر کنند. علائم و شدت این بیماریها یکسان نیست؛ به همین دلیل، تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب به بررسی پزشکی نیاز دارد.
اگر درباره علائم یا تجربه زندگی با بیماریهای خودایمنی پرسشی دارید، میتوانید در تالار گفتوگوی سلامت دکتیران گفتوگوهای مرتبط را دنبال کنید یا پرسش خود را مطرح کنید. اطلاعات و تجربههای کاربران میتوانند برای آشنایی بیشتر مفید باشند، اما جایگزین تشخیص یا توصیه پزشک نیستند.
یادآوری پزشکی: این مطلب برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین تشخیص، درمان یا توصیه اختصاصی پزشک نیست.










