بیماریهای چشمی میتوانند در هر سنی ایجاد شوند و از مشکلات سادهای مانند خشکی چشم تا بیماریهای جدیتری که بینایی را تهدید میکنند، متفاوت باشند. بعضی از این بیماریها با عینک یا دارو کنترل میشوند؛ درحالیکه برخی دیگر به درمان تخصصی، پیگیری منظم یا جراحی نیاز دارند.
شناخت انواع بیماریهای چشمی به شما کمک میکند درباره سلامت چشمها آگاهانهتر تصمیم بگیرید. البته تشخیص دقیق به معاینه چشمپزشک نیاز دارد و نمیتوان تنها با مشاهده علائم بیماری چشم، نوع بیماری را مشخص کرد.
در این مقاله از دکتیران، با شایعترین بیماریهای چشمی، علتهای ایجاد آنها، روشهای درمان و راهکارهای مراقبت از سلامت چشم آشنا میشوید.
شایعترین بیماریهای چشمی کداماند؟
بیماریهای چشم انواع مختلفی دارند و ممکن است سطح چشم، قرنیه، عدسی، شبکیه یا عصب بینایی را درگیر کنند. بعضی از مشکلات بینایی به دلیل تغییر شکل یا عملکرد چشم ایجاد میشوند؛ در مقابل، بیماریهایی مانند گلوکوم و رتینوپاتی دیابتی ممکن است به ساختارهای حساس چشم آسیب برسانند. از بیماریها و اختلالات شایع چشم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- خشکی چشم
- التهاب ملتحمه یا کنژنکتیویت
- نزدیکبینی، دوربینی و آستیگماتیسم
- آبمروارید
- آبسیاه یا گلوکوم
- رتینوپاتی دیابتی
- دژنراسیون ماکولا وابسته به سن
- بلفاریت یا التهاب لبه پلک
میزان شیوع این بیماریها به سن، وضعیت سلامت عمومی و عوامل خطر هر فرد بستگی دارد. برای مثال، عیوب انکساری در گروههای سنی مختلف دیده میشوند، اما آبمروارید و برخی بیماریهای شبکیه با افزایش سن ارتباط بیشتری دارند.
۱. خشکی چشم
خشکی چشم یکی از مشکلات رایج است که در اثر تولید ناکافی اشک یا کیفیت نامناسب لایه اشکی ایجاد میشود. در این شرایط، سطح چشم بهاندازه کافی مرطوب نمیماند و فرد ممکن است احساس ناراحتی یا تحریک داشته باشد.
علتهای خشکی چشم
کار طولانی با رایانه و تلفن همراه، کاهش دفعات پلکزدن، استفاده از لنزهای تماسی، افزایش سن و مصرف بعضی داروها میتوانند در بروز این مشکل نقش داشته باشند. محیطهای خشک، باد و تهویه نیز ممکن است علائم را تشدید کنند.
روشهای درمان خشکی چشم
درمان به شدت مشکل و علت آن بستگی دارد. پزشک ممکن است استفاده از اشک مصنوعی مناسب، اصلاح عادتهای روزمره یا درمانهای تخصصیتر را پیشنهاد کند. استراحت منظم هنگام کار با نمایشگر و پرهیز از قرارگرفتن مستقیم در معرض باد نیز میتواند به کاهش ناراحتی کمک کند. اگر خشکی چشم مداوم است یا با درد، قرمزی شدید و تغییر بینایی همراه میشود، معاینه تخصصی ضرورت دارد.
۲. التهاب ملتحمه یا کنژنکتیویت
ملتحمه لایه نازکی است که سطح سفید چشم و بخش داخلی پلکها را میپوشاند. التهاب این لایه که به کنژنکتیویت معروف است، میتواند بر اثر عفونت یا حساسیت ایجاد شود.
علتهای التهاب ملتحمه
این بیماری ممکن است منشأ ویروسی، باکتریایی یا آلرژیک داشته باشد. در نوع آلرژیک، تماس با موادی مانند گرده گیاهان یا گردوغبار میتواند چشم را تحریک کند. بعضی انواع عفونی نیز به دیگران منتقل میشوند.
درمان التهاب ملتحمه
روش درمان به علت بیماری وابسته است. در موارد ویروسی، مراقبت حمایتی ممکن است کافی باشد؛ درحالیکه برخی عفونتهای باکتریایی به داروی تجویزشده توسط پزشک نیاز دارند. التهاب آلرژیک نیز ممکن است با داروهای ضدحساسیت مناسب کنترل شود.
استفاده خودسرانه از قطره آنتیبیوتیک یا کورتونی توصیه نمیشود. شستن دستها و خودداری از استفاده مشترک از حوله و لوازم آرایشی نیز به کاهش انتقال بعضی عفونتها کمک میکند.
۳. نزدیکبینی، دوربینی و آستیگماتیسم
عیوب انکساری از رایجترین مشکلات بینایی هستند. این اختلالات زمانی رخ میدهند که نور بهدرستی روی شبکیه متمرکز نشود و در نتیجه، تصویر واضحی شکل نگیرد.
نزدیکبینی: در این حالت، دیدن اجسام دور دشوارتر است؛ درحالیکه اشیای نزدیک معمولاً واضحتر دیده میشوند.
دوربینی: تمرکز روی اجسام نزدیک ممکن است دشوار باشد و در بعضی افراد، دید دور نیز تحت تأثیر قرار بگیرد.
آستیگماتیسم: انحنای نامنظم قرنیه یا عدسی باعث میشود تصاویر در فاصلههای مختلف تار یا دچار اعوجاج دیده شوند.
روشهای اصلاح عیوب انکساری
عینک و لنز تماسی از روشهای متداول اصلاح این مشکلات هستند. در افراد واجد شرایط، جراحیهای اصلاح بینایی نیز ممکن است گزینه مناسبی باشند. انتخاب روش به شماره چشم، سلامت قرنیه، سن و شرایط فرد بستگی دارد و باید پس از معاینه انجام شود.
۴. آبمروارید
آبمروارید یا کاتاراکت به کدرشدن عدسی طبیعی چشم گفته میشود. این بیماری معمولاً بهآرامی پیشرفت میکند و با افزایش سن ارتباط دارد، اما ممکن است به دلایل دیگری مانند آسیب چشم، بعضی بیماریها یا مصرف طولانیمدت برخی داروها نیز ایجاد شود.
علائم و علتهای آبمروارید
تاری دید تدریجی، کاهش وضوح تصاویر، دشواری دید در شب، حساسیت به نور و کمرنگ به نظر رسیدن رنگها از نشانههای احتمالی این بیماری هستند. سرعت پیشرفت آن در افراد مختلف یکسان نیست.
آیا آبمروارید درمان دارد؟
در مراحل اولیه ممکن است تغییر شماره عینک یا بهبود نور محیط به انجام فعالیتهای روزمره کمک کند. بااینحال، هنگامی که کدورت عدسی بهطور قابلتوجهی بینایی را مختل کند، جراحی معمولاً روش مؤثر درمان است. در این عمل، عدسی کدر برداشته و با عدسی مصنوعی جایگزین میشود. تصمیم برای جراحی بر اساس میزان اختلال بینایی و نیازهای فرد گرفته میشود، نه صرفاً سن یا وجود کدورت عدسی.
۵. آبسیاه یا گلوکوم
گلوکوم به گروهی از بیماریها گفته میشود که به عصب بینایی آسیب میزنند. افزایش فشار داخل چشم یکی از عوامل خطر مهم است، اما این بیماری حتی در افرادی با فشار طبیعی چشم نیز ممکن است ایجاد شود.
چرا گلوکوم خطرناک است؟
بعضی انواع گلوکوم بهآرامی پیشرفت میکنند و در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارند. در صورت ادامه آسیب، میدان دید ممکن است بهتدریج محدود شود. از دسترفتن بینایی ناشی از آسیب عصب بینایی معمولاً برگشتپذیر نیست.
نوع حاد گلوکوم زاویهبسته میتواند با درد شدید چشم، قرمزی، تاری دید، دیدن هاله اطراف چراغها و گاهی تهوع همراه شود. این وضعیت نیازمند رسیدگی فوری پزشکی است.
روشهای درمان گلوکوم
قطرههای چشمی، درمانهای لیزری و جراحی از گزینههای درمانی هستند. هدف درمان، کنترل بیماری و کاهش احتمال آسیب بیشتر به عصب بینایی است. معاینههای منظم برای افرادی که در معرض خطر قرار دارند اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نبود علائم، بیماری را رد نمیکند.
۶. رتینوپاتی دیابتی
رتینوپاتی دیابتی یکی از عوارض دیابت است که به رگهای خونی شبکیه آسیب میرساند. شبکیه بافت حساس به نور در پشت چشم است و نقش مهمی در تشکیل تصاویر دارد.
علت و عوامل خطر
قند خون کنترلنشده، طولانیبودن مدت ابتلا به دیابت و وجود برخی عوامل خطر مانند فشار خون بالا میتوانند احتمال بروز یا پیشرفت این عارضه را افزایش دهند. در مراحل اولیه ممکن است تغییر قابلتوجهی در بینایی احساس نشود. با پیشرفت بیماری، تاری دید، لکههای شناور یا کاهش بینایی ممکن است ظاهر شوند.
درمان رتینوپاتی دیابتی
کنترل قند خون، فشار خون و چربی خون در کاهش خطر آسیب اهمیت دارد. بسته به مرحله بیماری، پزشک ممکن است پیگیری منظم، تزریق دارو داخل چشم، لیزر یا جراحی را پیشنهاد کند. افراد مبتلا به دیابت باید طبق توصیه پزشک معاینه کامل چشم انجام دهند؛ منتظرماندن تا زمان بروز تاری دید میتواند باعث ازدسترفتن فرصت تشخیص زودهنگام شود.
۷. دژنراسیون ماکولا وابسته به سن
ماکولا بخش مرکزی شبکیه است که برای دیدن جزئیات دقیق، مطالعه و تشخیص چهرهها اهمیت دارد. دژنراسیون ماکولا وابسته به سن یا AMD بیماریای است که این ناحیه را درگیر میکند و بیشتر در سنین بالاتر دیده میشود.
علائم بیماری ماکولا
کاهش دید مرکزی، دشواری در خواندن و موجدار دیدهشدن خطوط مستقیم از نشانههای احتمالی این بیماری هستند. در مراحل اولیه، ممکن است فرد متوجه تغییر محسوسی نشود.
روشهای درمان
درمان به نوع و مرحله بیماری بستگی دارد. برای برخی افراد، پیگیری منظم و اصلاح عوامل خطر توصیه میشود. نوع مرطوب بیماری ممکن است به تزریق داروهای داخل چشم نیاز داشته باشد. تشخیص و درمان بهموقع میتواند در حفظ بینایی مؤثر باشد، هرچند همه آسیبها قابل برگشت نیستند. اگر خطوط مستقیم ناگهان موجدار دیده شوند یا دید مرکزی بهسرعت تغییر کند، بررسی سریع توسط چشمپزشک اهمیت دارد.
۸. بلفاریت یا التهاب لبه پلک
بلفاریت به التهاب لبه پلک گفته میشود که اغلب اطراف محل رویش مژهها را درگیر میکند. این مشکل ممکن است با قرمزی، خارش، پوستهریزی اطراف مژهها و احساس سوزش همراه باشد. اختلال در عملکرد غدد چربی پلک، رشد بیش از حد برخی میکروبهای طبیعی پوست و بیماریهای پوستی میتوانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند.
درمان معمولاً شامل رعایت بهداشت پلک و استفاده از کمپرس گرم طبق توصیه متخصص است. در برخی موارد، پزشک داروهای مشخصی را تجویز میکند. چون بلفاریت ممکن است مزمن یا عودکننده باشد، استمرار مراقبت اهمیت دارد.
کدام بیماریهای چشمی خطرناکتر هستند؟
شدت بیماریهای چشم به نوع آسیب، سرعت پیشرفت و زمان شروع درمان بستگی دارد. برخی بیماریها، حتی اگر در ابتدا علامت مشخصی نداشته باشند، میتوانند به بینایی آسیب جدی وارد کنند. گلوکوم، رتینوپاتی دیابتی و دژنراسیون ماکولا از بیماریهایی هستند که تشخیص و پیگیری بهموقع آنها اهمیت دارد. جداشدگی شبکیه و گلوکوم حاد زاویهبسته نیز از وضعیتهایی محسوب میشوند که به ارزیابی فوری نیاز دارند.
در صورت کاهش ناگهانی بینایی، درد شدید چشم، جرقههای نوری جدید همراه با افزایش مگسپران یا ایجاد سایهای شبیه پرده در میدان دید، مراجعه فوری به مرکز درمانی ضروری است. در چنین شرایطی، برای دریافت مشاوره آنلاین منتظر نمانید.
چگونه از بیماریهای چشمی پیشگیری کنیم؟
همه بیماریهای چشمی قابل پیشگیری نیستند، اما برخی عادتهای سالم میتوانند به حفظ سلامت چشم و کاهش خطر آسیب کمک کنند.
- معاینه منظم چشم: بعضی بیماریها پیش از ایجاد علائم مشخص شناسایی میشوند؛ بهویژه در افراد مبتلا به دیابت یا دارای سابقه خانوادگی گلوکوم.
- کنترل بیماریهای زمینهای: مدیریت قند خون و فشار خون در کاهش خطر برخی آسیبهای شبکیه مؤثر است.
- استفاده از عینک آفتابی مناسب: عینکی انتخاب کنید که محافظت در برابر پرتوهای فرابنفش داشته باشد.
- رعایت بهداشت لنزهای تماسی: لنز را مطابق دستورالعمل استفاده و نگهداری کنید و با لنز در آب یا هنگام خواب، مگر طبق دستور تخصصی مربوط، قرار نگیرید.
- استراحت هنگام کار با نمایشگر: وقفههای منظم و پلکزدن آگاهانه میتوانند به کاهش ناراحتی ناشی از کار طولانی کمک کنند.
- تغذیه متعادل و فعالیت بدنی: این عادتها به سلامت عمومی کمک میکنند و در کنترل بعضی عوامل خطر بیماریهای چشمی نقش دارند.
برای تشخیص بیماریهای چشمی چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر تاری دید مداوم، قرمزی تکرارشونده، خشکی شدید یا تغییر تدریجی بینایی دارید، بهتر است برای معاینه به چشمپزشک مراجعه کنید. بسته به شرایط، بررسی حدت بینایی، فشار داخل چشم، سطح چشم یا شبکیه ممکن است لازم باشد.
افراد مبتلا به دیابت، کسانی که سابقه خانوادگی برخی بیماریهای چشمی دارند و افرادی که متوجه تغییرات جدید در بینایی شدهاند، باید درباره زمانبندی مناسب معاینات با پزشک مشورت کنند.
برای دریافت راهنمایی اولیه درباره مسائل عمومی سلامت میتوانید از خدمات مشاوره آنلاین پزشکی دکتیران استفاده کنید؛ اما این خدمات جایگزین معاینه حضوری چشم یا رسیدگی اورژانسی نیستند.
همچنین میتوانید برای آشنایی با سایر خدمات سلامت به صفحه اصلی دکتیران مراجعه کنید یا پرسشهای عمومی خود را در تالار گفتوگوی سلامت دکتیران مطرح کنید. تجربه دیگران میتواند اطلاعات عمومی فراهم کند، اما جای تشخیص پزشک را نمیگیرد.
جمعبندی
بیماریهای چشمی از مشکلات قابل اصلاح مانند عیوب انکساری تا بیماریهای جدیتر مانند گلوکوم و رتینوپاتی دیابتی را شامل میشوند. روش درمان هر بیماری به علت، مرحله و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد؛ بنابراین، انتخاب دارو یا روش درمان بدون تشخیص دقیق مناسب نیست.
مراقبت منظم از چشمها و توجه به تغییرات بینایی میتواند به شناسایی زودهنگام بسیاری از مشکلات کمک کند. اگر با کاهش ناگهانی بینایی یا درد شدید روبهرو شدید، مراجعه فوری به مرکز درمانی را در اولویت قرار دهید.










